Odwrócona Piramida Żywieniowa
Na początku tego roku pojawiły się nowe zalecenia żywieniowe ogłoszone w Stanach Zjednoczonych – Odwrócona Piramida Żywieniowa. W wielu środowiskach naukowych i medialnych wywołało to burzliwą debatę, choć z pewnością to dopiero początek.
Eksperci Instytutu Nauk o Żywieniu Człowieka SGGW podkreślają, że sposób ich przedstawienia — zwłaszcza w formie odwróconej piramidy — może prowadzić do błędnych interpretacji i uproszczeń. Ustawienie czerwonego mięsa na równi z warzywami i owocami może sugerować, że są to produkty o podobnej wartości i ilości spożycia. Dla przeciętnego odbiorcy może to sugerować, że są to grupy produktów równorzędne pod względem ilości i częstości spożycia. Tymczasem dowody epidemiologiczne wskazują jednoznacznie, że wysokie spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób układu krążenia oraz nowotworów. Natomiast, stawianie produktów pełnoziarnistych na szczycie piramidy jest mylące, mimo ich znaczenia. Choć w samym tekście dokumentu podkreśla się ich znaczenie, przekaz graficzny może sugerować, że ich rola jest marginalna.
Czy eksperci zauważają coś pozytywnego w propozycji odwrócenia trendów żywieniowych?
Zdaniem specjalistów wiele elementów nowych zaleceń jest spójnych z aktualnym stanem wiedzy naukowej. Szczególnie dobrze oceniany jest wyraźny postulat ograniczania żywności wysoko przetworzonej, która od lat stanowi jeden z głównych problemów zdrowia publicznego. Wielu zwolenników diety keto określa spożywania węglowodanów jako wszelkie zło i powód podwyższonych wskaźników zachorowalności na choroby przewlekłe. Jednak problem nie jest w spożywaniu węglowodanów tylko w sposobie ich przetwarzania. Żywność bogata w cukry to ewidentna zmora naszych czasów. Lubimy słodycze, białe bułeczki, drożdżówki, ciasteczka, ciasta, krakersy i słodkie napoje. Z pewnością te produkty należy wyeliminować i nie nazywać tego żywnością dostarczającą składniki odżywcze. Węglowodany złożone w postaci nierafinowanych zbóż, warzyw, roślin strączkowych i owoców są absolutną podstawą zdrowej diety, ponieważ stanowią kluczowe, źródło energii, dostarczają błonnik, witaminy i minerały, pomagają stabilizować poziom glukozy we krwi, a także wspierają prawidłowe funkcjonowanie jelit. Eksperci doceniają również silniejszy nacisk na jakość spożywanego białka, promowanie naturalnych tłuszczów oraz jednoznaczne stanowisko dotyczące żywienia dzieci, w którym nie ma miejsca na cukry dodane.
Jak to wygląda w polskich zaleceniach?
Polskie wytyczne żywieniowe, opracowywane przez Narodowy Instytut Zdrowia publicznego, pozostają niezmienione. Podstawą codziennej diety są w nich warzywa i owoce, istotną rolę odgrywają produkty pełnoziarniste, nasiona, orzechy a źródła białka powinny być zróżnicowane. Mięso, zwłaszcza czerwone i przetworzone, powinno być wyraźnie ograniczane a wszelkie słodkie produkty powinny być ograniczone do minimum. W graficznym modelu piramidy słodkie przekąski znajdują się poza nią. Ograniczanie do minimum dotyczy również niezdrowych tłuszczów trans i używania olejów roślinnych do smażenia. Pamiętajmy, że obróbka żywności ma duże znaczenie. Taki model odpowiada zarówno strukturze problemów zdrowotnych w Polsce, jak i zaleceniom międzynarodowym dotyczącym profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Eksperci SGGW podkreślają, że w polskich realiach to właśnie ten sposób myślenia o diecie pozostaje najbardziej uzasadniony naukowo.